Bất ổn dân sự đồng loạt nổ ra tại các nước đang phải đối mặt với cơn ác mộng năng lượng

Giúp NTDVN sửa lỗi

Trong những tháng tới, các chính phủ trên toàn thế giới sẽ có câu trả lời cho câu hỏi khẩn thiết: Liệu các cuộc biểu tình được châm ngòi bởi áp lực kinh tế - xã hội có chuyển thành hành động chống chính phủ trên quy mô rộng hơn và với mức độ hỗn loạn lớn hơn hay không?

Rủi ro bất ổn dân sự gia tăng ở 101 quốc gia

Vào đầu tháng 9, khoảng 70.000 người đã xuống đường ở thủ đô Praha (Cộng hòa Séc), kêu gọi chính phủ hành động nhiều hơn nữa để giải quyết vấn đề giá năng lượng đang tăng theo chiều xoắn ốc.

Cũng trong thời gian đó ở Đức, phe cực tả và cực hữu đồng ý gạt những bất đồng sang một bên để đối phó với các cuộc biểu tình nổ ra hàng tuần nhằm phản đối chi phí thực phẩm, khí đốt và năng lượng ngày càng tăng. Ở Naples (Ý), người dân ra đường để đốt các hóa đơn năng lượng đắt đỏ vì họ không có khả năng chi trả. Tại Thụy Điển, Na Uy và Vương quốc Anh, tình trạng bất ổn đã đạt đến tầm cao mới.

Công dân của các quốc gia châu Âu kể trên không đơn độc trong cơn bất bình của họ. Ngày 01/09, công ty tư vấn rủi ro Verisk Maplecroft đã công bố một báo cáo cho thấy trong quý II vừa qua, tình trạng bất ổn dân sự đã gia tăng ở 101 trong số 198 quốc gia.

“Dữ liệu trong 7 năm qua cho thấy vào quý trước [quý II/2022], ​​nhiều quốc gia chứng kiến rủi ro gia tăng trong bất ổn dân sự hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ khi chỉ số [về bất ổn dân sự] được công bố”.

Báo cáo nói thêm: "điều tồi tệ nhất chắc chắn vẫn chưa đến", vì hơn 80% các quốc gia trên thế giới đang hứng chịu lạm phát trên 6%.

Số liệu ngày 13/09 của Cục Thống kê Lao động Mỹ cho thấy lạm phát tính theo năm trong tháng 8 là 8,3%, và lạm phát tính theo tháng của tháng 8 cao hơn 0,1% so với tháng 7.

Bất ổn dân sự đồng loạt nổ ra tại các nước đang phải đối mặt với cơn ác mộng năng lượng
Người dân tham gia một cuộc biểu tình do giá năng lượng tăng cao, ở Almaty, Kazakhstan, ngày 04/01/2022. (Ảnh: Abduaziz Madyarov / AFP qua Getty Images)

IEA thúc đẩy năng lượng sạch

Lần gần đây nhất cả thế giới phải đối mặt với khủng hoảng năng lượng là vào những năm 1970, khi OPEC lần đầu tiên áp đặt lệnh cấm vận dầu chống lại Mỹ với lý do Mỹ tái tiếp tế cho quân đội Israel. OPEC sau đó đã mở rộng lệnh cấm này lên các quốc gia khác ủng hộ Israel.

Lệnh cấm vận đã đẩy kinh tế Mỹ vào căng thẳng và khiến Tổng thống Mỹ khi đó là ông Richard Nixon công bố Dự án Độc lập (Project Independence) để thúc đẩy độc lập về năng lượng tại Mỹ.

Nó cũng dẫn đến việc Hoa Kỳ thành lập kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR), việc ban hành các tiêu chuẩn về tiết kiệm nhiên liệu và việc nhiều nước trên thế giới cùng thành lập Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) vào năm 1974.

IEA hiện bao gồm 31 quốc gia thành viên, 11 quốc gia liên kết và 3 quốc gia đang trong quá trình gia nhập.

Khi thành lập, nhiệm vụ của IEA là giúp điều phối “các phản ứng chung đối với các gián đoạn lớn trong nguồn cung dầu”. Tuy nhiên, IEA đã có nhiều bước thay đổi, và giờ đây, nhiệm vụ của tổ chức này bao gồm cả theo dõi quá trình chuyển đổi năng lượng sạch để đạt được “phát thải ròng bằng 0”.

Tháng 03/2021, IEA và Ủy ban châu Âu đã hợp tác để thúc đẩy "phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050". Phó Chủ tịch điều hành khi đó là ông Frans Timmermans tuyên bố: “Liên minh châu Âu (EU) quyết tâm đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và chúng tôi kêu gọi mọi người tham gia cùng chúng tôi trong nỗ lực này”.

Tháng 05/2021, IEA đã phát hành “lộ trình năng lượng toàn diện đầu tiên trên thế giới”, trong đó nêu rõ rằng: con đường đạt đến “mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050” là “hẹp và đòi hỏi sự chuyển đổi chưa từng có về cách năng lượng được sản xuất, vận chuyển và sử dụng trên toàn cầu”.

Trong lộ trình, IEA đã đưa ra 400 yêu cầu cụ thể, bao gồm: “Kể từ hôm nay, [chúng tôi] không đầu tư vào các dự án nhiên liệu hóa thạch mới”; “Đến năm 2035, doanh số bán xe chở khách động cơ đốt trong mới sẽ bằng 0; và đến năm 2040, ngành điện toàn cầu sẽ đạt mức phát thải ròng bằng 0”.

Đáng lưu ý, IEA thừa nhận rằng con đường dẫn đến “mức phát thải ròng bằng 0” cần đến các công nghệ chưa ra đời: "vào năm 2050, gần một nửa mức giảm [phát thải] đến từ các công nghệ hiện ở giai đoạn trình bày hoặc thử nghiệm”.

Do đó, IEA khuyến khích các chính phủ tái ưu tiên chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển, cũng như đặt công nghệ năng lượng sạch làm cốt lõi của chính sách năng lượng và khí hậu.

IEA kết luận: “Đến năm 2050, thế giới năng lượng sẽ trông hoàn toàn khác. Gần 90% sản lượng điện đến từ các nguồn tái tạo, trong đó gió và mặt trời chiếm gần 70%”.

Tại COP26 (diễn ra từ ngày 01 - 12/11/2021 tại Glasgow, Scotland, Vương quốc Anh), 153 quốc gia đã đồng ý thực hiện các cam kết mới đến 2030 về phát thải ròng. “Hiệp ước Khí hậu Glasgow đã đẩy nhanh nhịp trống, đưa ra các quy tắc và hệ thống nền tảng”.

Bất ổn dân sự đồng loạt nổ ra tại các nước đang phải đối mặt với cơn ác mộng năng lượng
Ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), phát biểu tại một phiên họp trong Hội nghị thượng đỉnh về khí hậu của Liên hợp quốc COP26 ở Glasgow, Anh, ngày 04/11/2021. (Ảnh: Daniel Leal / AFP qua Getty Images)

Khủng hoảng năng lượng bùng phát khi các nền kinh tế hàng đầu từ bỏ năng lượng truyền thống

Các chính sách trên của IEA nghe có vẻ quen thuộc đối với người dân Mỹ, đó là vì Tổng thống Joe Biden đã ký một sắc lệnh hành pháp chỉ một tuần sau khi nhậm chức, trong đó cấm doanh nghiệp thuê mới các vùng đất và vùng biển của liên bang để khai thác dầu và khí đốt tự nhiên.

Sắc lệnh cũng loại bỏ trợ cấp dành cho nhiên liệu hóa thạch, đồng thời yêu cầu chính phủ liên bang chỉ sử dụng đội xe gồm "các phương tiện sạch và không phát thải" vào năm 2035. Ngoài ra, sắc lệnh còn đặt “khủng hoảng khí hậu” làm trung tâm của chính sách đối ngoại và an ninh quốc gia của Mỹ.

Năm 2000, Đức đã ban hành Đạo luật Các nguồn Năng lượng Tái tạo (EEG), trong đó yêu cầu 6% năng lượng phải đến từ các nguồn tái tạo. Năm 2017, đạo luật trên đã được sửa đổi, yêu cầu đến 2025 thì 40-45% năng lượng phải đến từ các nguồn tái tạo và  đến năm 2030 thì con số đó là 65%.

Năm 2018, Cộng hòa Séc cam kết đến năm 2020 sẽ có ít nhất 13% năng lượng đến từ các nguồn tái tạo và đến năm 2040 sẽ tăng lên là 18-25%. Nước này cho biết họ “nhìn chung ủng hộ” các mục tiêu của EU về giảm phát thải khí nhà kính. Ngay trước khi Hiệp ước Khí hậu Glasgow ra đời, Praha đã thông qua chính sách “biến thành phố Praha thành một đô thị có trách nhiệm về mặt khí hậu và thân thiện với môi trường, hấp dẫn để sinh sống”, trong đó bao gồm việc giảm 45% lượng khí thải CO2.

Năm 2013, Ý đã phát triển Chiến lược Năng lượng Quốc gia để giúp nước này đạt được, thậm chí vượt qua, các mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính của EU, trong đó bao gồm giảm 21% lượng khí thải vào năm 2020 so với năm 2005.

Bất ổn dân sự đồng loạt nổ ra tại các nước đang phải đối mặt với cơn ác mộng năng lượng
Các tấm pin mặt trời và các tuabin gió. (Ảnh: Mike Mareen / Adobe Stock)

Bởi các chính sách trên mà các quốc gia đó đã loại bỏ dần việc sản xuất trong nước năng lượng từ than đá và năng lượng hạt nhân, đồng thời chuyển sang tăng cường phụ thuộc vào năng lượng gió và năng lượng mặt trời.

Tuy nhiên, trong bài viết vào năm 2021 của mình, bà Sarah Lohmann đến từ Đại học Johns Hopkins cho rằng có một khoảng cách giữa tham vọng và thực tế.

“Thật không may, trong niềm say mê theo đuổi vị trí dẫn đầu, Đức đã không thực hiện tốt phép toán của họ. Họ đã không thể tạo ra năng lượng tái tạo đủ để thay thế năng lượng hạt nhân và than đá mà họ xác định sẽ loại bỏ dần”. “Khi lò phản ứng hạt nhân cuối cùng ngừng hoạt động vào năm tới [năm 2022], có khả năng Đức sẽ thiếu 4,5 gigawatt điện, tương đương với những gì mà 10 nhà máy nhiệt điện than lớn cung cấp”.

Do vậy, các quốc gia như Ý, Đức, Cộng hòa Séc, EU và các nước khác đã quay sang Nga để được giúp đỡ. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nhập khẩu khí đốt của Nga chiếm từ 15-40% năng lượng tiêu thụ hàng năm ở các nước Trung và Đông Âu.

Khi các quốc gia không còn đầu tư cho dầu mỏ và khí đốt tự nhiên trong nước, đồng thời tăng cường phụ thuộc vào năng lượng tái tạo, cùng lúc với EU áp thuế carbon, thì giá năng lượng đã tăng vọt.

IEA thừa nhận: “Điện sản xuất từ ​​các nguồn tái tạo đã tăng 6% vào năm 2021, nhưng không đủ để đáp ứng nhu cầu phi mã”.

Đến đầu năm 2022, khi Nga xâm lược Ukraine, sự phụ thuộc vào Nga - vốn để thu hẹp khoảng cách giữa nhu cầu năng lượng và sản xuất - đã tạo ra cuộc khủng hoảng năng lượng ở châu Âu.

Bất ổn dân sự đồng loạt nổ ra tại các nước đang phải đối mặt với cơn ác mộng năng lượng
Nhà máy điện hạt nhân Grafenrheinfeld - thuộc sở hữu của Công ty E.ON của Đức, hoạt động từ năm 1981 - dự kiến ​​sẽ ngừng hoạt động. Đức đang rút khỏi sự phụ thuộc vào năng lượng hạt nhân và đã thiết lập các mục tiêu đầy tham vọng nhằm tăng công suất các nguồn năng lượng tái tạo. Ảnh chụp năm 2015. (Ảnh: Sean Gallup / Getty Images)

Lịch sử lặp lại

Giống như những năm 1970 khi Mỹ hỗ trợ Israel trong việc chống lại 15 quốc gia Ả Rập tạo nên OPEC, sự hỗ trợ của Mỹ và châu Âu đối với Ukraine trong việc chống lại Nga đã tạo ra cuộc khủng hoảng năng lượng. Sự hỗ trợ đó và các biện pháp đáp trả của Nga đã làm trầm trọng thêm tình trạng giá năng lượng tăng cao.

Cụ thể, để kiềm chế cuộc xâm lược của Nga, Mỹ cùng G-7 và EU đã thiết lập một loạt các biện pháp trừng phạt.

Ban đầu, các lệnh trừng phạt chỉ mang tính chất tài chính, nhưng chúng không ngăn cản được bước tiến của quân đội Nga. Ngày 08/03, ông Biden một sắc lệnh hành pháp cấm nhập khẩu dầu Nga. Trước khi có lệnh cấm, Mỹ nhập khẩu khoảng 700.000 thùng/ngày. Đức và Ba Lan tham gia với Mỹ, cam kết giảm dần dần và cuối cùng chấm dứt nhập khẩu dầu và khí đốt Nga vào cuối năm nay.

Tiếp đó, EU áp đặt lệnh cấm vận một phần đối với dầu của Nga - bắt đầu với dầu thô nhập khẩu bằng đường biển vào tháng 12 và các sản phẩm dầu mỏ nhập khẩu vào tháng 02/2023, theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế.

Khi bắt đầu các lệnh trừng phạt năng lượng, ông Biden thừa nhận chúng sẽ khiến giá năng lượng tăng.

“Đây là bước đi mà chúng tôi thực hiện để gây thêm đau đớn cho ông Putin. Nhưng cũng sẽ có mất mát ở đây - ở Mỹ”. “Việc bảo vệ quyền tự do sẽ phải trả giá — Nó cũng khiến chúng tôi - nước Mỹ phải trả giá”.

Nga, nhà cung cấp khí đốt tự nhiên lớn nhất cho khối 27 quốc gia (EU) và nước xuất khẩu dầu lớn thứ hai sau Ảrập Xêút, đã trả đũa bằng cách cắt giảm khí đốt tự nhiên của châu Âu.

Vào đầu tháng 9, gã khổng lồ năng lượng Gazprom của Nga, đã đóng cửa vô thời hạn đường ống Nord Stream 1 (Dòng chảy phương Bắc 1).

Phát biểu tại một diễn đàn kinh tế ở Nga vào ngày 07/09, Tổng thống Putin tuyên bố: "Chúng ta sẽ không cung cấp khí đốt, dầu mỏ, than đá, dầu sưởi - chúng ta sẽ không cung cấp bất cứ thứ gì".

Các phản ứng của Nga đã khiến giá năng lượng ở châu Âu tăng vọt, lạm phát leo thang và áp lực kinh tế xã hội gia tăng.

Bất ổn dân sự đồng loạt nổ ra tại các nước đang phải đối mặt với cơn ác mộng năng lượng
Tổng thống Joe Biden ký thành luật Đạo luật Cho vay - Cho thuê vì Quốc phòng Dân chủ của Ukraine năm 2022, tại Phòng Bầu dục của Tòa Bạch Ốc, ở Washington, Mỹ, ngày 09/05/2022. (Ảnh: Nicholas Kamm / AFP qua Getty Images)

Bất ổn xã hội sẽ còn tệ hơn

USA Facts tính toán rằng kể từ tháng 03/2021, giá xăng “là động lực lạm phát đơn lẻ lớn nhất” ở Mỹ, chiếm gần 25% lạm phát. Trên cơ sở rằng xăng chỉ chiếm 4,8% chi tiêu trong Chỉ số giá tiêu dùng, tác động của giá xăng đối với lạm phát là đặc biệt đáng chú ý và được coi là "quá lớn".

Theo IMF, giá lương thực và năng lượng là những yếu tố đóng góp đáng kể nhất vào lạm phát. IMF báo cáo rằng các sự kiện bất ổn xã hội lớn — được định nghĩa là biểu tình, bạo loạn và các hình thức xung đột và rối loạn dân sự khác — là hiếm có và, không giống như một số ý kiến, không phải do bất bình đẳng gây ra.

“Dù bất bình đẳng lặng lẽ tăng chậm trong những thập kỷ gần đây, nhưng nó đã không trở nên tồi tệ hơn mấy trong thập kỷ qua và không thể giải thích cho sự gia tăng bất mãn [trong công chúng] thời gian gần đây”. Thay vào đó, các yếu tố kinh tế xã hội như giá lương thực và nhiên liệu “dường như đặc biệt quan trọng”.

Trong báo cáo tháng 9, Verisk Maplecroft tuyên bố: “Thế giới đang phải đối mặt với sự gia tăng chưa từng có tình trạng bất ổn dân sự khi tất cả các loại hình chính phủ phải vật lộn với tác động của lạm phát lên giá thực phẩm chủ chốt và năng lượng, theo ấn bản mới nhất của Chỉ số Bất ổn Dân sự (CUI) của chúng tôi”.

Tại châu Âu, tình hình bất ổn bắt nguồn từ các ảnh hưởng của việc Nga xâm lược Ukraine, báo cáo nêu rõ. Tuy nhiên, tình trạng bất ổn không chỉ giới hạn ở châu Âu, vì giá năng lượng trên toàn thế giới đang tăng do chính sách của các quốc gia.

"Tác động là rõ ràng trên toàn cầu, bất bình về chi phí sinh hoạt tăng cao xuất hiện ngập tràn trên đường phố của cả các thị trường đã phát triển và mới nổi, trải dài từ EU, Sri Lanka và Peru đến Kenya, Ecuador và Iran".

Báo cáo dự đoán tình trạng bất ổn sẽ tồi tệ hơn trong 6 tháng tới và vào năm 2023.

“Chỉ một mức giảm đáng kể trong giá thực phẩm và năng lượng toàn cầu mới có thể ngăn chặn xu hướng tiêu cực về nguy cơ bất ổn dân sự trên toàn thế giới. Lo ngại về suy thoái đang gia tăng, trong khi theo dự kiến, lạm phát ​​sẽ tồi tệ hơn vào năm 2023 so với năm 2022".

“Thời tiết là một yếu tố quan trọng khác. Mùa thu và mùa đông lạnh giá ở châu Âu sẽ làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng vốn đã nghiêm trọng về năng lượng và chi phí sinh hoạt. Mặc dù áp lực kinh tế - xã hội đã và đang làm gia tăng các cuộc biểu tình trên khắp thế giới, nhưng 6 tháng tới có thể còn rối loạn hơn nữa”.

Mỹ đang dẫm vào vết xe đổ

Ngày 16/08, ông Biden đã ký Đạo luật Giảm Lạm phát (IRA) mang tính đảng phái. Đạo luật này được cho là phiên bản “hiện đại hóa” của Đạo luật Không khí Sạch, đồng thời thiết lập thẩm quyền cho Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA) “để bảo vệ các gia đình Mỹ khỏi ô nhiễm khí hậu và không khí”.

Ngoài ra, thông qua IRA, Quốc hội Mỹ tái khẳng định rằng khí nhà kính là “chất gây ô nhiễm không khí” và chỉ rõ thêm rằng thuật ngữ “khí nhà kính” bao gồm các chất ô nhiễm “carbon dioxide, hydrofluorocarbon, methane, dinitơ monoxide, perfluorocarbon và sulfur hexafluoride”.

Bất ổn dân sự đồng loạt nổ ra tại các nước đang phải đối mặt với cơn ác mộng năng lượng
Dân biểu Sean Patrick Maloney (Dân chủ - New York) đứng bên một tấm biển trong cuộc họp báo về Đạo luật Giảm lạm phát tại Glynwood Boat House ở Cold Spring, New York, Mỹ, ngày 17/08/2022. (Ảnh: Michael Santiago / Getty Images)

“Các phần của Đạo luật Không khí Sạch mới này và các điều khoản mới dựa trên Đạo luật Không khí Sạch đã phục hồi các trách nhiệm của EPA trong việc giải quyết cuộc khủng hoảng khí hậu và sự bất công vốn có từ lâu bằng các công cụ mới, giải pháp mới, các khoản đầu tư chưa từng có, chính sách bổ sung và với mức độ khẩn cấp cao”, Quỹ Phòng vệ Môi trường Mỹ cho biết.

Nói cách khác, nhờ IRA được thông qua, Mỹ hiện có một đạo luật yêu cầu nước này chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng tái tạo - giống như châu Âu.

Xuân Hoa

Theo Katie Spence - The Epoch Times

Bạn bình luận gì về tin này?



BÀI CHỌN LỌC

Bất ổn dân sự đồng loạt nổ ra tại các nước đang phải đối mặt với cơn ác mộng năng lượng