Sự phẫn nộ muộn màng của người Sri Lanka: Tổng thống rước ‘sói’ Trung Quốc phải chạy trốn

Giúp NTDVN sửa lỗi

Vỡ nợ vì rước ‘sói’ Trung Quốc vào nhà, chính phủ tham nhũng in tiền trả nợ cho lòng tham không đáy của Bắc Kinh khiến người dân phải trả giá bằng lạm phát và đói nghèo. Cùng cực, người Sri Lanka phải bùng lên; họ trút sự phẫn nộ vào chính phủ ‘bán nước’ cho Bắc Kinh. Nhận thức và sự phẫn nộ này, dù muộn màng, cũng là bài học cảnh tỉnh sớm cho mọi chính phủ đang coi Bắc Kinh như một nơi nương tựa…

Hoàn toàn sụp đổ

Hôm qua (9/7/2022), sự kiện chấn động xuất hiện trên trang nhất ở mọi tờ báo lớn, hình ảnh ngập tràn trên các mạng xã hội là cảnh người dân Sri Lanka phẫn nộ cùng cực, tổng tấn công tự phát vào Dinh Tổng thống. Tổng thống và Ban Thư ký, nội các của ông đã phải bỏ trốn. 

Đất nước Sri Lanka dường như đổ sụp hoàn toàn sau khi tuyên bố vỡ nợ vào tháng 5 năm nay. Hiện tại, ngoài lạm phát tăng vọt, người dân không có việc làm và giá cả nhu yếu phẩm tăng cao,  chính phủ cũng cần phải thanh toán các khoản nợ khổng lồ với các quốc gia bao gồm cả Trung Quốc, để tài trợ cho những gì mà các nhà phê bình gọi là các dự án cơ sở hạ tầng không cần thiết. Hình ảnh của Sri Lanka bây giờ được xem là bài học cảnh báo cho những quốc gia khác đang rơi vào bẫy nợ của Bắc Kinh.

Sri Lanka đang trải qua cuộc khủng hoảng kinh tế tồi tệ nhất, với dự trữ ngoại hối ở mức thấp kỷ lục. Hòn đảo 22 triệu dân đang phải vật lộn để thanh toán cho các mặt hàng nhập khẩu thiết yếu thực phẩm, thuốc men và nghiêm trọng nhất là nhiên liệu.

Các ngành công nghiệp kiếm được nhiều USD quốc gia này là ngành may mặc, chỉ còn lại nhiên liệu để sử dụng trong khoảng từ 7 đến 10 ngày. Theo tính toán của Reuters, các kho dự trữ hiện tại của Sri Lanka sẽ cạn kiệt chỉ trong vòng chưa đầy một tuần (dựa trên mức tiêu thụ nhiên liệu của các ngành công nghiệp chính của Sri Lanka).

Người phát ngôn nội các chính phủ, ông Bandula Gunewardena, nói với các phóng viên rằng Sri Lanka sẽ chỉ cấp nhiên liệu cho xe lửa và xe buýt, các dịch vụ y tế và phương tiện vận chuyển thực phẩm bắt đầu từ thứ Ba tuần này cho đến ngày 10/7.

Các trường học ở các khu vực đô thị sẽ đóng cửa và mọi người được khuyến khích làm việc tại nhà, ông nói. Trong khi đó, dịch vụ xe buýt liên tỉnh cũng sẽ bị hạn chế.

“Sri Lanka chưa bao giờ đối mặt với một cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng như vậy trong lịch sử của mình,” ông Gunewardena nói.

Người lái xe kéo W.D. Shelton, 67 tuổi, cho phóng viên của Reuters biết rằng anh đã xếp hàng đợi 4 ngày để được đổ xăng. "Tôi đã không ngủ hoặc ăn uống đúng giờ trong suốt khoảng thời gian này", anh nói. "Chúng tôi không thể kiếm tiền được, chúng tôi không thể nuôi sống gia đình của mình". 

Lạm phát tăng gấp 10 lần sau 1 năm: túi tiền của người Sri Lanka cũng giảm 10 lần tương ứng

Lạm phát so cùng kỳ của Sri Lanka đã tăng lên mức cao nhất mọi thời đại là 54,6% vào tháng 6/2022 từ 29,8% trong tháng trước, tăng gấp 10 lần so với tỷ lệ lạm phát 12 tháng trước. 

Đây là tỷ lệ lạm phát cao nhất từng được ghi nhận và là mức tăng phi mã tháng thứ 9 liên tiếp trong bối cảnh chính phủ cạn kiệt dự trữ ngoại hối, không đủ tiền để nhập khẩu lương thực và nhiên liệu cho 22 triệu dân. 

Các số liệu và thông tin này nói lên điều gì? Có thể hiểu là túi tiền của người dân Sri Lanka đang giảm đi 10 lần. Trong khi số tiền ít ỏi còn sót lại không thể mua lương thực, không thể mua nhiên liệu. Cái đói rình rập và thất nghiệp tràn lan khiến bạo loạn, cướp bóc sẽ trở thành tất yếu. 

Sự phẫn nộ muộn màng của người Sri Lanka: Tổng thống rước ‘sói’ Trung Quốc phải chạy trốn
Lạm phát ở Sri Lanka tăng cao gấp 10 lần chỉ sau một năm, lên đến mức kỷ lục của mọi thời đại, túi tiền của người dân cũng giảm đi 10 lần tương ứng (Nguồn: Trading Economics, ảnh chụp màn hình bởi NTDVN ngày 10/7/2022).

Chính phủ Sri Lanka đang đàm phán với Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) về một gói cứu trợ, nhưng nhiều người không thể đợi lâu. Người Sri Lanka đang tìm cách tháo chạy khỏi quốc gia túng quẫn này. 

Một phát ngôn viên cho biết hải quân trong những giờ đầu ngày thứ Hai đã bắt giữ 54 người ngoài khơi bờ biển phía đông khi họ cố gắng rời đi bằng thuyền, vượt trên cả số lượng 35 "thuyền nhân" bị bắt giữ [vì vượt biên] vào tuần trước.

Anh trai của Tổng thống Gotabaya Rajapaksa đã từ chức thủ tướng vào tháng trước, sau khi các cuộc đụng độ giữa những người biểu tình ủng hộ và chống chính phủ trở thành bạo lực trên toàn quốc. Cuộc biểu tình này đã khiến 9 người chết và khoảng 300 người bị thương.

Tình trạng thiếu lương thực, nhiên liệu leo ​​thang trong một thời gian dài có thể dẫn đến một làn sóng biểu tình mới. Bạo động là điều mà Sri Lanka không thể tránh. 

Lãnh đạo phe đối lập Sajith Premadasa kêu gọi chính phủ từ chức.

"Đất nước đã sụp đổ hoàn toàn do tình trạng thiếu nhiên liệu", ông nói trong một video tuyên bố về tình hình đất nước hiện tại. "Chính phủ đã nhiều lần nói dối người dân và không đề ra được kế hoạch làm thế nào để tiến lên tiếp."

Vỡ nợ, cạn kiệt dự trữ ngoại hối 

Vào thời điểm hiện tại, dự trữ ngoại tệ của Sri Lanka hầu như cạn kiệt. Vào tháng 5, lần đầu tiên trong lịch sử, quốc gia này không thanh toán được khoản nợ nước ngoài của mình.

Khi giải thích về nguyên nhân của cuộc khủng hoảng, chính phủ Sri Lanka đã đổ lỗi cho đại dịch Covid đã ảnh hưởng đến thương mại du lịch của Sri Lanka - một trong những nguồn thu ngoại tệ lớn nhất của nước này. Chính phủ này cũng cho biết khách du lịch đã hoảng sợ bởi một loạt vụ đánh bom chết người vào các nhà thờ vào năm 2019.

Các công nhân xây dựng đường bộ Sri Lanka làm việc dọc theo một con đường ở Colombo hôm 05/08/2018. Ngân hàng trung ương Sri Lanka vào ngày 3 tháng 8 thông báo họ đã có được bảo đảm khoản vay 1 tỷ USD của Trung Quốc khi hòn đảo, một mắt xích chính trong Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường đầy tham vọng của Bắc Kinh, phát triển quan hệ chặt chẽ hơn với nền kinh tế lớn nhất Á Châu . (Ảnh: Larkruwan Wanniarachchi / AFP / Getty)

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng quản lý kinh tế yếu kém, thực tế là tham nhũng và mắc bẫy nợ vì rước sói Trung Quốc vào đất nước mới nguyên nhân thực sự.

Sau khi kết thúc cuộc nội chiến vào năm 2009, Sri Lanka đã chọn tập trung nhiều hơn vào việc cung cấp hàng hóa cho thị trường trong nước, thay vì cố gắng thâm nhập vào thị trường nước ngoài. Vì vậy, thu nhập từ xuất khẩu vẫn ở mức thấp, trong khi cầu nhập khẩu tiếp tục tăng.

Sri Lanka hiện nhập khẩu nhiều hơn 3 tỷ USD (2,3 tỷ bảng Anh) so với xuất khẩu hàng năm, và đó là lý do tại sao nước này cạn kiệt ngoại tệ.

Vào cuối năm 2019, Sri Lanka có 7,6 tỷ USD trong dự trữ ngoại tệ.

Đến tháng 3/2020, con số này đã giảm xuống còn 1,93 tỷ USD và gần đây chính phủ cho biết họ chỉ còn 50 triệu USD.

Hiện tại, Chính phủ cũng cần phải thanh toán các khoản nợ khổng lồ, trong đó chủ yếu từ Trung Quốc, để tài trợ cho những gì mà các nhà phê bình gọi là các dự án cơ sở hạ tầng không cần thiết.

Tổng thống Rajapaksa đã bị chỉ trích vì những đợt cắt giảm thuế lớn mà ông đưa ra vào năm 2019. Bộ trưởng Tài chính Ali Sabry cho biết những điều này đã làm mất thu nhập của chính phủ hơn 1,4 tỷ USD một năm.

Khi tình trạng thiếu hụt ngoại tệ của Sri Lanka trở thành một vấn đề nghiêm trọng vào đầu năm 2021, chính phủ đã cố gắng hạn chế chúng bằng cách cấm nhập khẩu phân bón hóa học. Chính phủ đã yêu cầu nông dân sử dụng phân bón hữu cơ có nguồn gốc địa phương để thay thế.

Chính sách này đã dẫn đến mất mùa trên diện rộng. Sri Lanka đã phải bổ sung dự trữ lương thực từ nước ngoài. Sự phụ thuộc về lương thực này lại càng đẩy đất nước vào tình trạng thiếu hụt ngoại tệ càng trầm trọng hơn.

Một báo cáo của IMF vào tháng 3 năm nay cho biết lệnh cấm phân bón (được lùi lại vào tháng 11/2021) cũng làm tổn hại đến xuất khẩu chè và cao su, dẫn đến những tổn thất "có thể xảy ra đáng kể".

Trung Quốc tham nhũng hoá chính quyền Sri Lanka

Cổ phần kinh tế của Trung Quốc tại Sri Lanka đang được chú trọng khi quốc gia Nam Á phá sản này tiêu hết nguồn dự trữ ngoại hối có thể sử dụng được. Như đã đề cập ở trên, vào cuối tháng 4/2022, số tiền dự trữ ngoại hối của Sri Lanka chỉ còn vẻn vẹn 50 triệu USD. 

Sự thừa nhận của Bộ trưởng Tài chính lúc đó là Ali Sabry đã vô tình phơi bày những sợi dây gắn liền với huyết mạch tài chính của Trung Quốc mà chính phủ của Tổng thống theo chủ nghĩa cực đoan, ông Gotabaya Rajapaksa, cho đến nay đã che giấu để tăng số liệu dự trữ chính thức, vốn dao động hơn 1,5 tỷ USD trong quý đầu tiên của năm nay.

Bằng cách thông qua các khoản cho vay rộng lớn, nhiều nước đã trở thành con nợ của Trung Quốc và thậm chí “mất đứt” một phần chủ quyền quốc gia. Ảnh: Sri Lanka nhượng chủ quyền 99 năm cảng Hambantota cho Trung Quốc.
Thông qua các khoản cho vay lớn, nhiều nước đã trở thành con nợ của Trung Quốc, thậm chí “mất đứt” một phần chủ quyền quốc gia. Ảnh: Sri Lanka nhượng 99 năm cảng Hambantota cho Trung Quốc. (Ảnh: Getty)

Gần như tất cả những điều đó là nhờ vào khoản hoán đổi dự trữ ngoại tệ trị giá 1,5 tỷ USD với Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc. Nhưng tiết lộ của Sabry đã xác nhận những gì đã được truyền tai nhau trong giới ngân hàng tư nhân ở thủ đô thương mại Colombo: Sri Lanka không sẵn sàng mượn thêm tiền mặt của Trung Quốc để thanh toán thực phẩm, nhiên liệu và thuốc men đang rất cần thiết, hoặc thậm chí để thanh toán các khoản nợ nước ngoài khác sắp đáo hạn.

Tuy nhiên, trong tuần trước, Trung Quốc đã mất đi một đồng minh thân cận nhất của họ trong gia tộc nhà Rajapaksas, gia tộc chính trị có ảnh hưởng nhất Sri Lanka. Thủ tướng Mahinda Rajapaksa, anh trai của ông Gotabaya và là cựu tổng thống, đã từ chức hôm thứ Hai trong bối cảnh công chúng phản đối sự điều hành của hai anh em này. Đó là một bước ngoặt lớn sau một ngày bạo lực khi những kẻ ủng hộ chính phủ tấn công những người biểu tình.

Vào tối thứ Năm, đồng minh Rajapaksa và Thủ tướng 5 nhiệm kỳ Ranil Wickremesinghe đã được bổ nhiệm trở lại vị trí này, thay thế ông Mahinda.

Vòi bạch tuộc hút máu nền kinh tế Sri Lanka từ Bắc Kinh

Việc Sri Lanka nghiêng về chính sách đối ngoại thân Bắc Kinh trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của ông Mahinda, từ năm 2010 đến năm 2015, đã mở đường cho sự trỗi dậy của Trung Quốc với tư cách là nhà xây dựng và ngân hàng hàng đầu của hòn đảo. Các khoản vay hơn 5 tỷ USD của Trung Quốc đã thúc đẩy sự bùng nổ cơ sở hạ tầng sau khi cuộc nội chiến kéo dài gần 30 năm của ông Mahinda. Một số địa danh mới nằm ở miền nam Sri Lanka, khu bảo tồn truyền thống của gia tộc Rajapaksa, trải dài từ một cảng mới đến sân bay và các đường cao tốc rộng lớn cắt ngang vùng nội địa nông thôn.

Trung Quốc từng là nhà cung cấp vũ khí quan trọng cho Colombo khi những năm cuối của cuộc chiến ngày càng khốc liệt dưới thời chính quyền Mahinda, với doanh số bán vũ khí của Trung Quốc tăng lên 1,8 tỷ USD.

Vòi tài chính của Bắc Kinh, với rất ít tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, theo như những người thân tín của ông Rajapaksa đã thừa nhận, đã giúp Trung Quốc vượt mặt Nhật Bản, đối tác phát triển hàng đầu Sri Lanka và Ấn Độ trong nhiều thập kỷ.

Trung Quốc cũng đã đầu tư 1,4 tỷ USD vào quỹ Vành đai và Con đường (BRI) để trở thành một trung tâm kinh doanh hiện đại trên vùng đất khai hoang ngoài khơi Colombo. Giống như hoán đổi tiền tệ, điều này đã khiến Bắc Kinh chao đảo đối với tài sản chiến lược ở Ấn Độ Dương. Việc phát triển kinh doanh là để bổ sung cho cổ phần trị giá hàng triệu USD của Trung Quốc tại cảng Colombo gần đó, bến cảng nhộn nhịp nhất của đất nước.

Rất nhanh, Sri Lanka bị mắc kẹt trong một vòng luẩn quẩn khi nhận các khoản vay mới từ Trung Quốc và trả các khoản cũ.

Nước này đã vỡ nợ với một hợp đồng xây dựng Cảng Hambantota của Trung Quốc. Kết quả là họ phải cho một công ty Trung Quốc thuê cảng này 99 năm để gán nợ hồi năm 2017, sự việc đã khiến cho công chúng vô cùng phẫn nộ.

Kế hoạch của Bắc Kinh đưa Sri Lanka ‘sập bẫy’ 

Đến năm 2020, Sri Lanka không có khả năng thanh toán các khoản nợ nước ngoài đáo hạn. Quỹ Tiền tệ Quốc tế đưa khoản nợ nước ngoài của hòn đảo này lên mức 38,6 tỷ USD, tương đương 47,6% tổng số nợ của chính phủ trung ương. Phần của Trung Quốc là 10%, cũng như của Nhật Bản, đặt các bên cho vay song phương hàng đầu sau các chủ nợ nước ngoài chính, các trái chủ quốc tế và Ngân hàng Phát triển Châu Á.

Nhưng chi phí đi vay từ Trung Quốc khiến khoản nợ đó trở nên khác biệt. Các con số do Verite Research, một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Colombo, đưa ra, cho thấy lãi suất đối với các khoản vay của Trung Quốc trung bình là 3,3%, so với 0,7% của Nhật Bản. Và thời gian đáo hạn trung bình là 18 năm đối với nợ của Trung Quốc, ngắn hơn 24 năm của Ấn Độ và 34 năm của Nhật Bản.

Không điều gì trong số này cản trở sự thèm muốn của ông Rajapaksas đối với tín dụng Trung Quốc, mở ra cánh cửa cho cường quốc châu Á tài trợ cho hơn một phần ba trong số 313 dự án vay nợ ở Sri Lanka sau xung đột.

Làm thế nào mà Trung Quốc trở thành ngân hàng trung chuyển của Sri Lanka?

Túi tiền dày cộp của Trung Quốc có thể giúp giải cứu Sri Lanka khi Colombo cần tăng các khoản vay thương mại. Những hỗ trợ về tài chính này đã khiến Trung Quốc đẩy IMF sang một bên, trở thành phao cứu sinh của Sri Lanka khi ở bên bờ vực. Đến năm 2018, dòng tiền của Trung Quốc thậm chí còn được khai thác bởi chính phủ liên minh thân phương Tây, người kế nhiệm nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của Mahinda, với thủ tướng là ông Wickremesinghe. Ngân hàng Phát triển Trung Quốc đưa ra một khoản vay hợp vốn trị giá 1 tỷ USD với các điều khoản mà Colombo thấy hấp dẫn hơn so với giá thầu cạnh tranh từ các ngân hàng quốc tế theo phương Tây: thời gian đáo hạn 8 năm, với thời gian ân hạn 3 năm, với lãi suất 5,25%.

Trung Quốc lợi dụng khủng hoảng toàn cầu để nuốt chửng Sri Lanka
Các sự kiện ở Sri Lanka nêu bật cách Trung Quốc định thống trị thế giới. Trung Quốc là chủ nợ đầy dã tâm của thế giới. Bắc Kinh đang làm tha hóa các nhà lãnh đạo quốc gia, nhấn chìm họ trong nợ nần, và cuối cùng là gây bất ổn cho chính quyền của họ. Có vẻ như Bắc Kinh đang đặc biệt nhắm vào các nền dân chủ. Trong ảnh: Cảnh sát sử dụng hơi cay để giải tán những người biểu tình đang đòi Tổng thống Sri Lanka Gotabaya Rajapaksa từ chức, ở Colombo, vào ngày 19/05/2022. (Ảnh: Ishara S. Kodikara / AFP qua Getty Images)

Sau đó, Trung Quốc muốn nâng quy mô hơn nữa với lời đề nghị mua toàn bộ đợt phát hành trái phiếu có chủ quyền trị giá 1 tỷ USD. Tuy nhiên, chính phủ Sri Lanka đã từ chối, chỉ thích tiếp cận thị trường vốn quốc tế "vì lợi ích của sự đa dạng" để hạn chế việc nước này tiếp xúc với các chủ nợ Trung Quốc, một nguồn tin ngân hàng thương mại tiết lộ với Nikkei Asia.

Tuy nhiên, dưới tác động của COVID-19, vào năm 2020, khi ông ​​Rajapaksas trở lại nắm quyền và quay sang các chủ nợ Trung Quốc để có thêm các khoản vay hợp vốn. Vào tháng 4/2021, Ngân hàng Phát triển Trung Quốc đã phê duyệt khoản vay 500 triệu USD, đợt thứ hai trong gói cứu trợ trị giá 1 tỷ USD mà Colombo đã tìm kiếm từ Bắc Kinh vào đầu năm 2020, khi nỗi đau kinh tế từ đại dịch lan rộng.

Đợt thứ hai có thời gian đáo hạn là 10 năm và 3 thời gian ân hạn.

Phản ứng của Bắc Kinh trước ‘con mồi’ Sri Lanka?

Đầu năm nay, với việc Sri Lanka phải trả khoản nợ nước ngoài 6,9 tỷ USD, Tổng thống Gotabaya và Thủ tướng Mahinda đã tìm kiếm cứu trợ tài chính từ Bắc Kinh, yêu cầu tái cơ cấu các khoản thanh toán nợ đến hạn vào năm 2022. Theo ước tính của Viện Advocata, một tổ chức tư vấn khác có trụ sở tại Colombo, số tiền nợ các chủ nợ Trung Quốc bao gồm 119 triệu USD cho Tổng công ty Ngân hàng Phát triển Trung Quốc, 232 triệu USD cho Ngân hàng Phát triển Trung Quốc và 232 triệu USD cho Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc.

Tuy nhiên, Bắc Kinh đã đáp trả bằng một hành động cứng rắn với đồng minh Sri Lanka. Vào tháng 4, sau khi Sri Lanka lần đầu tiên tuyên bố vỡ nợ đối với các khoản thanh toán nước ngoài và tìm kiếm một gói cứu trợ của IMF. Bắc Kinh đã thể hiện thái độ khó chịu của mình thông qua lời của ông Qi Zhenhong, đại sứ Trung Quốc tại Sri Lanka: "Trung Quốc đã làm hết sức mình để giúp Sri Lanka không vỡ nợ nhưng đáng buồn là họ đã liên hệ với IMF và quyết định vỡ nợ".

Sau đó, Trung Quốc tỏ ra thờ ơ với kế hoạch tái cơ cấu các khoản nợ của Colombo với tất cả các chủ nợ nhưng Bắc Kinh đề xuất rằng họ sẽ cung cấp cho Sri Lanka một khoản vay mới để giải quyết khoản nợ hiện có. Hai nước đã đàm phán trong nhiều tháng về hạn mức tín dụng 1,5 tỷ USD và khoản vay hợp vốn 1 tỷ USD. Lập trường của Trung Quốc đe dọa sẽ phá hủy kế hoạch của ngân hàng trung ương Sri Lanka về việc đối xử bình đẳng với tất cả các chủ nợ về khoản xin giảm số tiền phải trả không thể tránh khỏi trong các cuộc đàm phán tái cơ cấu nợ của họ tại IMF.

Bài học kinh nghiệm đắt giá cho những quốc gia khác đang mắc nợ Trung Quốc

Những người không ủng hộ Bắc Kinh ở phương Tây và ở Ấn Độ đã xem xét kỹ lưỡng và cho rằng  khoản cho vay của Trung Quốc đã tạo ra sự tăng trưởng lạm phát của Sri Lanka sau xung đột. Cảng Hambantota do Trung Quốc tài trợ ở phía nam đã được vẽ như một áp phích quảng bá cho "chính sách ngoại giao bẫy nợ" của Bắc Kinh.

Giờ đây, tại các thủ đô trên khắp các quốc gia nhỏ ở Đông Nam Á và Nam Á, nơi các khoản vay của Trung Quốc cũng đổ vào, các quan chức cũng đang quan sát cách Trung Quốc giải quyết các vấn đề kinh tế của Sri Lanka. Bản đồ nợ của Bắc Kinh trải dài từ Campuchia, Lào và Myanmar đến Maldives và Nepal.

Như một quan chức cấp cao của Sri Lanka đã nói, "Mọi con mắt sẽ đổ dồn vào việc Trung Quốc có giảm số tiền nợ hay tiếp tục vươn cánh tay dài và làm tình hình của Sri Lanka ngày càng tồi tệ hơn".

Minh Đăng

Bạn bình luận gì về tin này?



BÀI CHỌN LỌC

Sự phẫn nộ muộn màng của người Sri Lanka: Tổng thống rước ‘sói’ Trung Quốc phải chạy trốn