Năm Dần nói chuyện Hổ

Giúp NTDVN sửa lỗi

Trong văn hóa Phương Đông, Bạch Hổ là một trong bốn linh vật trong Tứ phương thần và biểu tượng cho phía Tây và mùa Thu, nó còn tượng trưng cho sát khí và chiến tranh.

“Với khi thét khúc trường ca dữ dội,
Ta bước chân lên, dõng dạc, đường hoàng,
Lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng,
Vờn bóng âm thầm, lá gai, cỏ sắc.

Trong hang tối, mắt thần khi đã quắc,
Là khiến cho mọi vật đều im hơi.
Ta biết ta chúa tể cả muôn loài,
Giữa chốn thảo hoa không tên, không tuổi".

(Nhớ rừng-Thế Lữ)

Năm Dần với biểu trưng là con Hổ đứng hàng thứ ba trong 12 con Giáp. Đây không phải là một loài vật thông thường, mà là một vị chúa tể rừng xanh đầy uy mãnh vẫn luôn tồn tại trong tâm trí mọi người qua nhiều thế hệ với những truyền thuyết bất tận. Hổ quả thật là một chủ đề rất đặc sắc không chỉ ở khía cạnh sinh học, mà còn ở tất cả các mặt văn hóa đời sống của không chỉ người dân nước ta mà còn ở rất nhiều nước khác trên thế giới. Hãy cùng tìm hiểu một số thông tin lý thú về Hổ trong năm của Hổ nhé. Có lẽ đây sẽ là một trải nghiệm rất thú vị cho những ngày đầu năm.

Nhâm Dần, nói chuyện Hổ và nước

Theo tín ngưỡng dân gian Tứ Phủ thờ Thần Ngũ Hổ thì Ngũ Hổ Tướng Quân là năm vị thần Hổ cai quản ngũ phương. Các Ngài là chư vị sơn thần biểu tượng cho sức mạnh thiêng liêng, là bộ hạ của Mẫu giữ vai trò gác cổng cho các đền phủ, tiêu diệt tà ma, đem lại sự cân bằng cho ngũ phương trời đất. Ngũ Hổ Thần Quan bao gồm năm vị với năm màu sắc khác nhau, danh xưng cấu trúc theo thứ tự:

  • Đông Phương Giáp Ất Mộc Đức Thanh Hổ Thần Quan
  • Nam Phương Bính Đinh Hỏa Đức Xích Hổ Thần Quan
  • Trung Ương Mậu Kỷ Thổ Đức Hoàng Hổ Thần Quan
  • Tây Phương Canh Tân Kim Đức Bạch Hổ Thần Quan
  • Bắc Phương Nhâm Quý Thủy Đức Hắc Hổ Thần Quan

Năm Nhâm Dần với Thiên can Nhâm là năm của Hắc Hổ Thần Quan trấn nhậm phương Bắc. Mà phương Bắc thuộc hành Thủy, Nhâm Thủy là nước lớn, sông hồ biển nên có lẽ nước và Hổ cũng có sự liên quan với nhau. Đây là điều khá thú vị vì trong khi Mèo nhà lại kỵ nước nhưng Hổ đối với nước không những không kiêng kỵ mà nó còn có thể săn mồi trong nước và thích nô đùa nơi những dòng suối. Sự thực là hổ dành phần nhiều thời gian trong ngày có khi lên đến nhiều giờ để bơi lội. Từ khi còn bé, hổ mẹ đã khuyến khích các con mình làm quen với nước và hầu hết hổ trưởng thành đều có khả năng săn mồi dưới nước khá điêu luyện. Sức mạnh và khả năng bơi lội của hổ còn là điều gây kinh ngạc cho chúng ta khi chúng có thể bơi hàng chục km, và có con đã từng bơi xa đến 30 km. 

Tranh dân gian Ngũ hổ
Tranh dân gian Ngũ hổ. (Ảnh wikipedia)

Hổ nước ta là loài hổ nào?

Hổ dĩ nhiên là một con vật nổi tiếng khắp nước ta cũng như trên toàn thế giới. Thế nhưng có khá nhiều loài hổ khác nhau phân bố khắp từ Nga cho đến Ấn Độ và Đông Nam Á. Loài hổ sống ở nước ta còn gọi là Hổ Đông Dương vốn phổ biến ở Đông Nam Á tại các nước thuộc bán đảo Đông Dương như Campuchia, Lào, Malaysia, Myanmar, Thái Lan, Việt Nam. Dù trong huyền thoại nước ta có khá nhiều câu chuyện về những con hổ hung hãn to lớn ăn thịt người, nhưng trên thực tế hổ Đông Dương lại là loài hổ có thể coi là nhỏ trong các chủng loài hổ, chỉ to hơn hổ Sumatra. Nó có kích thước bé hơn hổ Bengal và hổ Siberia. Hổ Đông Dương đực trưởng thành dài khoảng 2,55 – 2,85m (8,37-9,35 ft), cân nặng khoảng 150-195 kg (330-430 lb), và có chiều dài hộp sọ tối đa khoảng 319-365 mm (13-14 inch). Tuy vậy thực tế trong lịch sử có những cá thể dài đến 3m hay 4m và cân nặng trên 200 kg.

Do nạn phá rừng ở nước ta đã làm mất đi khu vực sinh sống tự nhiên của hổ, hiện nay số lượng hổ Đông Dương ở tự nhiên tại nước ta còn rất ít. Đây là bảng thống kê dự đoán số lượng hổ Đông Dương còn lại ở tự nhiên (Wikipedia, trích GTRP (2011). Global Tiger Recovery Program 2010–2022. Global Tiger Initiative, Washington, DC).

Quốc gia Số lượng Dự đoán Số lượng tối đa
Campuchia 10-20 30
Lào 10-20 50
Myanmar 85-100 100
Thái Lan 100-200 200
Việt Nam 30-50 25

Tập quán thờ Hổ của dân ta

Ở Việt Nam,người ta cho rằng, hổ là chúa tể của muôn loài thú, thậm chí uy lực của hổ còn trấn ngự được cả những linh hồn người đã chết do nó ăn thịt, gọi là ma trành. Những hồn ma này sẽ giúp hổ dễ dàng vồ người hơn. Trong văn hóa, hổ xếp hàng thứ ba trong mười hai chi, năm Dần  đối với người Việt thì nó vừa là mãnh thú hung hãn, vừa là thần thú. Uy lực của mãnh hổ lại có thể làm tà ma không dám xâm nhập nên người ta vẽ bùa con Hổ (hổ phù), hay tranh hổ dán trước cửa nhà để trừ tà yểm quái, coi hổ như một vị thần bảo hộ.

Miền Bắc nước ta đến nay còn có tập quán thờ Ngũ Hổ trong tín ngưỡng Tứ phủ dân gian. Dù ở miền Bắc, miền Trung hay miền Nam đều có tục lệ thờ Thần Hổ như một biểu tượng của con vật dũng mãnh, uy linh tượng trưng cho sức mạnh có khả năng trấn tà. Trên phương diện này hổ đã hoá thành vật linh thiêng với những cái tên trong huyền thoại dân gian thường gọi: Thần Hổ, Sơn quan thần Hổ, Lý nhĩ tướng quân, thần hộ vệ Thành Hoàng, chúa Sơn Lâm, ông Ba Mươi trong khi đó ở miền Nam Việt Nam còn có tên ông Cả hổ, Thần Bạch Hổ. 

Nhiều nơi trong miền Nam cho đến ngày nay vẫn còn miếu thờ Hổ. Điều này bắt nguồn từ thời khai phá miền nam vào  thế kỷ XVI, XVII, khi lưu dân đến khai phá đất Nam Bộ, một vùng hoang dã mà có thời dưới sông sấu lội, trên rừng hổ đua, thì việc thờ hổ được xem là một việc bắt buộc để cầu sự bình an. Nên thời bấy giờ ở Nam Bộ có rất nhiều miếu thờ hổ, quanh năm khói hương nghi ngút.

Ở vùng sông nước miền Tây, lại có đình, đền, miếu thờ ông hổ hay ông Cả hổ (phong cho hổ làm chức Hương cả) và thay vì thờ thần thánh, người ta lại khói hương nghi ngút, khấn vái thành kính loài vật được cho là thú dữ, sợ hãi và tôn kính hổ, nên người dân lập đình, miếu thờ hổ hằng năm làm heo cống nạp, cầu được bình an, không bị loài hổ trả thù, có dòng họ còn đổi cả họ vì kinh sợ hổ bắt người để trả thù mà lập miếu thờ phụng cầu an. 

Ở miền Điện Trường Bà (thị trấn Trà Xuân, H.Trà Bồng, Quảng Ngãi) thờ chánh thần Thiên Y A Na cùng với tùy tướng Bạch Hổ Sơn Quân hay còn gọi là “ông Hổ đi tu”. Hổ trắng này vốn là tùy tướng thân cận nhất của Thiên Y A Na. Tương truyền, những khi có giặc đánh tới vùng đất này, quân Bà Thiên Y A Na là bầy ong hàng vạn con từ đâu lũ lượt bay đến tấn công khiến địch nằm la liệt. Sau đó, tùy tướng Bạch Hổ sơn quân xuất hiện đến kết liễu rồi mang đầu giặc treo ở một cây đa trong vùng. Bây giờ, người dân địa phương vẫn gọi cây đa ấy là “cây đa treo đầu giặc”. Khi hết giặc, Bạch Hổ sơn quân vào núi đi tu. Nhớ ơn Bạch Hổ sơn quân, người dân ở Trà Bồng còn lập miếu thờ riêng cách điện Trường Bà chừng 2 km về phía đông.

Chúa tể sơn lâm, biểu tượng của võ thuật và sức mạnh

Với thể hình to lớn nhất trong các loài mèo lớn hiện có trên hành tinh, trong tự nhiên hổ là loài động vật săn mồi đứng đầu chuỗi thức ăn. Thể hình to lớn có khi đạt đến chiều dài 3m cân nặng có con đến 300kg, ấy vậy mà cơ thể của chúng lại là một hình mẫu hoàn mỹ kết hợp giữa lực lượng khổng lồ, sức mạnh và sự nhanh nhẹn. Cấu tạo cơ bắp và thể hình của hổ có thể nói là hoàn hảo khiến nó sở hữu một sức mạnh vô cùng đáng ngưỡng mộ. Một con hổ có thể tha một con mồi nặng 100 kg mà vẫn phóng qua tường rào cao 3m. Đây là một điều không thể tưởng tượng được với sức mạnh của một động vật thuộc họ Mèo. Tuy nhiên, nó lại hoàn toàn là sự thực khi một người làm vườn ở khu du lịch Đại Nam (Bình Dương) trong khi chăm sóc chuồng hổ đã bị một con hổ Đông Dương nhảy qua tường ngăn cao hơn 3m và vồ chết.

Tranh hổ của Mai Khê Tử
Tranh hổ của Mai Khê Tử. (Ảnh: Epochtimes)

Sức mạnh cơ bắp, tốc độ và cách săn mồi đỉnh cao của hổ đã khiến nó trở thành một biểu tượng vô cùng ưa thích của giới quân sự và võ thuật từ xưa đến nay. Ghi chép sớm nhất là hình tượng Hổ trong bộ Ngũ cầm hí, một bộ khí công dưỡng sinh của thần y Hoa Đà thời Tam Quốc cách đây gần 2000 năm. Ngoài ra Hổ hình quyền là một trong những bài quyền quan trọng nhất trong Ngũ Hình Quyền của phái Thiếu Lâm. Các đệ tử tục gia của Thiếu Lâm còn sáng tạo ra Hổ Hạc Song Hình Quyền, Công Tự Phục Hổ Quyền cũng khá nổi tiếng. Người luyện các bài quyền Hổ này phải luyện một bộ động tác tay gọi là Hổ trảo công cũng mô phỏng theo cách hổ tấn công con mồi bằng móng vuốt. 

Thời nhà Thanh từng có 10 nhân vật nổi danh thiên hạ vì võ công và đạo đức, chuyên hành hiệp trượng nghĩa, được mọi người tôn kính, giới võ lâm gọi là “Quảng Đông thập hổ” (10 con hổ ở đất Quảng Đông). Cuộc đời của họ nhiều giai thoại truyền kỳ, là tài nguyên khai thác quan trọng cho kịch sân khấu cũng như điện ảnh. Quảng Đông Thập Hổ gồm 10 vị anh tài sau: Bạch hạc Hiệp gia quyền Vương Ẩn Lâm, Cửu long quyền Hoàng Trừng Khả, Hắc hổ Thập hình quyền Tô Hắc Hổ, Hồng quyền Hoàng Kỳ Anh (cha của Hoàng Phi Hồng), Đàm gia tam triển Đàm Tế Quân, Thất tinh quyền Lê Nhân Siêu, Túy quyền Tô Xán (tục xưng là Tô Khất Nhi), Thiết tuyến quyền Lương Khôn (tục xưng là Thiết Kiều Tam), Kim cang chỉ pháp Trần Trường Thái (tục xưng là Thiết Chỉ Trần), Nhuyễn miên chưởng Châu Thái (tục xưng là Châu Thiết Đầu). Có thuyết gộp Hoàng Phi Hồng vào Quảng Đông Thập Hổ nhưng cũng có thuyết không có. Tuy nhiên Hoàng Phi Hồng cũng nổi danh với bài võ Hổ Hạc Song Hình Quyền và Vô ảnh cước, cũng để lại nhiều giai thoại ly kỳ.

Trong nền võ thuật cổ truyền nước ta, bài quyền Lão hổ thượng sơn là một trong 10 bài võ được liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam đưa vào chương trình huấn luyện bắt buộc và biểu diễn trong hệ thống thi đấu quốc gia. Bài quyền là sự thể hiện sức mạnh và thần thái uy nghi của loài hổ với các chiêu thức dứt khoát, xoay chuyển biến hóa, dũng mãnh mô phỏng động tác, tư thế tấn công, phòng thủ của loài hổ trong rừng. Ngoài ra còn có thế võ Quyền Ba Chân Hổ là tuyệt kỹ công phu có từ gần 200 năm trước, xuất phát từ đất võ Bình Định được khai sinh tại khu vực núi Bà thuộc huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định xuất phát từ cuộc đụng độ của một vị nông dân giỏi võ với con hổ ba chân hung hãn nổi tiếng trong vùng. 

Tổ sư của phái Không Thủ Đạo Shotokan Nhật Bản là võ sư Gichin Funakoshi cũng dùng hình ảnh con hổ làm biểu trưng cho hệ phái của mình. Ở miền Tây sông nước vốn xưa kia nổi tiếng với những câu chuyện đánh hổ, môn phái Võ Lâm Tân Khánh Bà Trà lấy hình ảnh một võ sư tung cú đấm vào đầu con hổ lớn trong tư thế đẹp, chính là lấy cảm hứng từ những trận đả hổ của các bậc tiền bối. Môn phái Bạch Hổ Lâm ở Quảng Bình cũng dùng biểu tượng hổ. Võ phái Bạch Hổ Sơn Quân là một môn phái võ cổ xưa ở miền Trung cũng lấy biểu tượng hổ trắng làm biểu trưng cho môn phái mình. 

Bạn bình luận gì về tin này?



BÀI CÙNG CHUYÊN ĐỀ

BÀI CHỌN LỌC

Năm Dần nói chuyện Hổ