10 cách lành mạnh để bật công tắc 'hạnh phúc' của não bộ

Bình luận Thanh Hương • 09:36, 30/06/22

Giúp NTDVN sửa lỗi

Guiyong Lin, cựu phó chủ tịch Ngân hàng Thương mại Entie ở Đài Loan, đang trên đà vươn tới đỉnh cao của sự nghiệp thì anh bắt đầu mắc chứng trầm cảm và chạm tới đáy của cuộc đời.

Sau khi xuất viện, anh bắt đầu đi bộ đường dài. Anh thường ra ngoài với một bữa ăn đơn giản vào mỗi buổi sáng, đi leo núi, đổ mồ hôi và tắm trong suối nước nóng, sau đó anh sẽ trở về nhà để nghỉ ngơi. Không ngờ điều này lại giúp tâm trạng của anh ấy thay đổi 180 độ. Trong cuốn sách “Khi trầm cảm gõ cửa”, anh mô tả tâm trạng của mình sau khi leo núi: “Tôi cảm thấy hạnh phúc và thư thái trong cả ngày, và các triệu chứng khó chịu của bệnh trầm cảm dần biến mất”. Trong khoảng thời gian hơn chục năm, anh vẫn kiên trì leo núi và điều kỳ diệu là căn bệnh trầm cảm của anh không hề tái phát.

Rất nhiều căng thẳng và không vui là điều phổ biến ở mọi người ngày nay. Hiện nay, có 300 triệu người bị trầm cảm trên toàn thế giới, và số người gặp rắc rối bởi những cảm xúc tiêu cực là không thể đếm xuể.

Tuy nhiên, bản thân bộ não của chúng ta có một số “chất hạnh phúc”, bao gồm chất dẫn truyền thần kinh và hormone. Khi mức độ của những chất này tăng lên, nó giống như bật công tắc “hạnh phúc”, làm cho những cảm xúc tiêu cực mờ dần và tan biến.

Y học hiện đại đã phát hiện ra rằng ở những người bị trầm cảm và lo lắng, nồng độ của serotonin và dopamine thường tương đối thấp. Prozac, một loại thuốc phổ biến cho bệnh nhân trầm cảm, được sử dụng để tăng cường hoạt động của serotonin trong não.

Ít nhất bốn chất hóa học trong cơ thể con người có thể khiến con người hạnh phúc, bao gồm serotonin, dopamine, endorphin và oxytocin. Mỗi chất đều đóng một vai trò kỳ diệu trong việc cải thiện tâm trạng của một người.

Serotonin giúp mọi người ngủ ngon và tràn đầy sinh lực

Khi bạn mở rèm cửa vào buổi sáng và ánh nắng ban mai tràn vào phòng, cơn buồn ngủ của bạn sẽ biến mất, và trái tim bạn sẽ tràn ngập cảm giác sảng khoái và hạnh phúc. Đây là phản ứng khi cơ thể bạn tiết ra serotonin.

Serotonin là một chất dẫn truyền thần kinh. Khoảng 2 phần trăm serotonin tồn tại trong não và hơn 90 phần trăm trong đường tiêu hóa. Mặc dù lượng serotonin trong não nhỏ nhưng nó đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh tâm trạng của một người và khiến họ cảm thấy vui vẻ, hạnh phúc. Những người không có đủ serotonin trong não cũng dễ bị trầm cảm, cáu kỉnh và lo lắng.

Serotonin đóng một vai trò quan trọng chống căng thẳng. Theo giáo sư sinh lý học người Nhật Bản Hideho Arita, có hàng chục nghìn dây thần kinh serotonin trong não, và serotonin mà chúng tiết ra giống như một “hồi chuông đánh thức êm ái”. Nó có thể giữ cho não bình tĩnh và tăng cường các cơ chống căng thẳng.

Serotonin cũng giúp mọi người ngủ ngon và cảm thấy tràn đầy sinh lực. Nó có thể điều chỉnh chu kỳ ngủ-thức của họ. Tiến sĩ Edward Lin, một bác sĩ gia đình, đã chỉ ra rằng ánh sáng mặt trời có thể kích thích não tiết ra serotonin. Não càng tiết ra nhiều serotonin, con người càng hạnh phúc cả ngày. Vào ban đêm, serotonin sẽ được chuyển hóa thành melatonin, giúp dễ ngủ.

Ngoài ra, serotonin cũng có thể giúp giảm cân. Một nghiên cứu của Trung tâm Y tế Tây Nam Đại học Texas cho thấy serotonin có thể kiềm chế cảm giác thèm ăn, tăng cảm giác no và do đó cải thiện tình trạng béo phì.

Dopamine làm cho mọi người phấn khích và có động lực

Khi bạn cảm thấy đói sau một vài dặm đi bộ đường dài và cuối cùng nhìn thấy một quầy thức ăn hấp dẫn phục vụ món ăn khoái khẩu yêu thích của bạn, bạn sẽ hét lên vui sướng từ tận đáy lòng mình. Khoảnh khắc phấn khích và hài lòng đó là những gì dopamine tiết ra trong não mang lại cho bạn.

Dopamine được tạo ra trong não khi bạn thành công trong một việc gì đó và được khen thưởng cho những nỗ lực của bạn. Dopamine quản lý cơ chế khen thưởng của một người, bằng cách mang lại cho họ cảm giác phấn khích và phần thưởng, đồng thời khiến họ cảm thấy có động lực và tràn đầy năng lượng.

Tiến sĩ Andrew Chen từ Phòng Nghiên cứu Tâm thần tại Bệnh viện Lenox Hill cho biết: “Một số người thuộc loại lười biếng và không thể có động lực để làm mọi việc, đó có thể là do họ có ít dopamine hơn trong não của mình”.

Richard Depue, giáo sư danh dự tại Đại học Cornell, phát hiện ra rằng tâm trạng và tính cách tích cực có liên quan mật thiết đến dopamine trong não. Những người có mức dopamine cao hơn hoặc có bộ não nhạy cảm với dopamine sẽ hăng hái hơn khi được thưởng cùng một phần thưởng.

Dopamine cũng được tạo ra khi cảm giác thèm ăn được thỏa mãn, chẳng hạn như ăn đồ ngọt hoặc chơi game. Tuy nhiên, đây là mặt tối của dopamine và dễ dẫn đến nghiện ngập.

Ngoài ra, dopamine còn có nhiệm vụ tăng cường trí nhớ và sự tập trung, đồng thời nó đóng một vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các chức năng cơ thể của chúng ta. Nếu cơ thể có quá ít dopamine, nó có thể gây ra bệnh Parkinson, với các triệu chứng run tay và rối loạn chức năng vận động của cơ thể.

Thuốc giảm đau tự nhiên của chúng ta

Bạn có thể đã nghe nói về "hưng cảm khi chạy". Tức là khi cơ thể bạn cực kỳ mệt mỏi sau khi chạy quãng đường dài, nó sẽ tiết ra một chất hóa học có tên là endorphin giúp bạn cảm thấy thư thái và vui vẻ.

Endorphin được sản xuất chủ yếu ở vùng dưới đồi và tuyến yên. Chúng có thể mang lại cho con người cảm giác bình tĩnh và sảng khoái, đồng thời có tác dụng giảm đau và chống căng thẳng tuyệt vời.

Khi bị căng thẳng và đau đớn, cơ thể sẽ sản sinh ra endorphin. Sau đó chúng ta sẽ thấy giảm căng thẳng, bớt đau nhức, người cũng không thấy đau nữa.

Endorphin là “thuốc giảm đau tự nhiên”. Chúng hoạt động theo cách tương tự như morphin opiate, bằng cách tác động lên các thụ thể opiate trong não để giảm đau. Tuy nhiên, không giống như thuốc phiện, endorphin do cơ thể sản xuất không gây nghiện.

Khi thiếu endorphin, con người sẽ có cảm giác như đang ngồi trên kim châm và nhạy cảm hơn với những cơn đau.

Oxytocin làm tăng cảm giác thân mật và an toàn

Khi phụ nữ sinh nở, cơ thể sẽ tiết ra một loại hormone có tên là oxytocin có tác dụng thúc đẩy quá trình co bóp của tử cung giúp chuyển dạ. Tuy nhiên, oxytocin còn làm được nhiều hơn thế. Nó thường được gọi là “hormone tình yêu”.

Nhiều bất hạnh bắt nguồn từ sự thất vọng và thờ ơ trong các mối quan hệ giữa các cá nhân với nhau. Paul J. Zak, một nhà khoa học thần kinh người Mỹ đã nghiên cứu về oxytocin, chỉ ra rằng mức oxytocin trong cơ thể càng cao, người ta càng cảm thấy gần gũi với người khác, đồng thời tin tưởng và đồng cảm hơn.

Oxytocin được tạo ra khi một người đang yêu và có thể được sản xuất khi một người đang có một mối quan hệ tích cực với một người khác. Với chứng sợ độ cao, Zak đã thực hiện một thí nghiệm đặc biệt kịch tính, trong đó anh ta trói mình vào một người khác trên máy bay, rồi nhảy xuống từ độ cao 3.600 mét. Sau đó, anh xét nghiệm máu và nhận thấy nồng độ oxytocin trong máu cũng tăng đột biến.

Oxytocin cũng có thể mang bạn bè, đối tác và các thành viên trong gia đình đến gần nhau hơn. “Các nghiên cứu đã phát hiện ra rằng những người có mức oxytocin cao ít có khả năng ngoại tình hơn”, Tiến sĩ Chen cười nói thêm.

Bốn chất hóa học hạnh phúc này đóng vai trò độc lập trong não, đồng thời liên kết với nhau. Ví dụ, endorphin hoạt động cùng với dopamine và serotonin.

Nếu một chất được tiết ra quá nhiều, nó sẽ chuyển sang thái cực khác.

“Ví dụ, quá nhiều dopamine trong não có thể dẫn đến tâm thần phân liệt, tưởng tượng và ảo giác”, Tiến sĩ Jingduan Yang, bác sĩ tâm thần và giám đốc Viện Y học Tích hợp Yang cho biết.

Có nhiều cách để tăng cường hạnh phúc ngay lập tức với số lượng lớn, phổ biến nhất là sử dụng cocaine, chất có thể làm tăng nhanh chóng dopamine trong cơ thể và khiến não bộ hưng phấn. Tuy nhiên, khi tác động của nó giảm đi, người đó sẽ trở nên mất tinh thần và chán nản hơn, và điều này thậm chí có thể hủy hoại sức khỏe thể chất và tinh thần của họ. Thuốc dược phẩm cũng có thể được sử dụng để điều trị các vấn đề về tâm trạng bằng cách điều chỉnh các chất này, nhưng nó không phải là một giải pháp chữa bệnh lâu dài.

Để đạt được sự hạnh phúc và cân bằng về thể chất và tinh thần mà không có tác dụng phụ tiêu cực, bạn cần phải thay đổi bản thân. Có những cách đơn giản và tự nhiên để tăng lượng “chất hạnh phúc” trong cơ thể bạn.

Bạn bình luận gì về tin này?



BÀI CHỌN LỌC

10 cách lành mạnh để bật công tắc 'hạnh phúc' của não bộ